Half vier. Zo vroeg gaat de wekker van Marty Scholten op een marktdag. Om half twee is hij weer thuis, waar een bakkie koffie en een goed gesprek met zijn vrouw op hem wachten. Daartussen staat hij tussen de kratten sinaasappels, bij klanten die hij vaak al jaren kent.
Marty is 80. Hij staat sinds 1972 op de markt en denkt er niet over om te stoppen. Niet omdat het moet, maar omdat het werk hem iets geeft wat een stoel en een krant hem niet kunnen geven. "Ik krijg er nog steeds energie van", zegt hij.
Ik ben Bruce, 24 en stagiair bij ZilverWerkt, en ik mocht Marty interviewen. Het gesprek ging al snel over meer dan groente en fruit. Het ging over werken op hoge leeftijd, over vakmanschap waar je nooit mee klaar bent, en over wat het met je doet als je kinderen laten bloeien wat jij hebt opgebouwd.
Hoe ik bij Marty terechtkwam
Ik woon in Amstelveen en kom vaak op de markt. Mijn moeder haalt hier ook regelmatig groente en fruit, dus de kraam van Marty kende ik al. Toen ik stage ging lopen bij ZilverWerkt, wilden we voor onze lunch en op kantoor graag goed en vers groente en fruit. Wat we bij de supermarkt haalden, haalde dat niveau niet. Ik wist meteen bij wie ik moest zijn en belde de bekende groente en fruitkraam Scholten.
Bezorgen is voor Marty eigenlijk een bijzaak, de kraam gaat altijd voor. "Maar als er iemand komt, brengen we het heel graag." We proberen het nu een tijdje uit. Ik maak er salades van met little gem, en iedereen vond het hartstikke lekker.
Toen ik op de markt kwam om de bestelling voor ZilverWerkt door te geven, besefte ik hoe goed Marty bij ons past. Een vakman met ruim vijftig jaar ervaring die nog elke week met plezier werkt: precies waar wij voor staan. Dus vroeg ik hem meteen of ik hem mocht interviewen. Ik had er ook een eigen reden voor. Ik werk op zondag zelf in de groente en fruit bij een biologische supermarkt en zie daar steeds nieuwe soorten en rassen: het is niet normaal hoeveel. Ik wilde weten hoe iemand dat al zo lang doet, en waarom hij nog altijd doorgaat.
Hoe een vakantiebaantje uitgroeide tot een leven lang marktwerk
Marty begon als jongetje. In de schoolvakanties werkte hij bij een grote groothandel op de centrale markt in Amsterdam. Daarna ging hij zijn eigen weg: zeven jaar voer hij als machinist. Toen hij weer aan wal kwam, ging hij op zoek naar werk en liep hij tegen een muur aan. Hij wilde de commerciële techniek in. Zijn technische achtergrond was dik in orde, maar commerciële ervaring had hij niet. Het bleef bij afwijzingen.
De oude baas van zijn vakantiebaantje bood uitkomst. Of Marty even bij hem wilde komen werken, want ze zaten te springen om mensen. Zijn vrachtwagenrijbewijs kwam goed van pas. Drie maanden later kwam dezelfde man met een tip: er waren twee marktkramen met aardappelen. Marty greep zijn kans en begon voor zichzelf.
Van daaruit groeide het, stap voor stap. Na vier jaar kocht hij een groentezaak in Amsterdam, terwijl de marktkramen bleven. Toen er op de markt plekken vrijkwamen voor groente en fruit, werd dat hem aangeboden. Eind jaren tachtig veranderde de buurt rond zijn winkel en kwamen er andere klanten met andere gewoontes. Marty maakte een keuze: in 1989 verkocht hij de zaak en ging hij helemaal voor de markt. Inmiddels staat hij met zijn familie op vijf markten, waaronder Aalsmeer, Amstelveen (sinds 2000, nu hun grootste markt) en sinds kort de zaterdagmarkt in Haarlem, onder de Grote Kerk.
In 2022 vierde Marty zijn vijftigjarig jubileum als marktondernemer. De burgemeester van Amstelveen kwam hem persoonlijk feliciteren en de Centrale Vereniging voor de Ambulante Handel benoemde hem tot lid van verdienste (bron: Amstelveens Nieuwsblad). Zelf zegt hij dat hij er eigenlijk "ingerold" is. Voor zijn inschrijving bij de Kamer van Koophandel moest hij een vakdiploma en een middenstandsdiploma halen, en onderweg leerde hij zoveel over rassen en soorten dat het vanzelf leuk werd. Wat begon als een zoektocht naar werk, werd het werk van zijn leven.
Goed kijken: kwaliteit begint bij de inkoop en eindigt bij de klant.
Waarom blijven mensen werken na hun pensioen? Het antwoord van Marty
Vraag je Marty waarom hij doorgaat, dan begint hij niet over geld. "Geld verdienen is op dit moment ondergeschikt", zegt hij. "Het belangrijkste voor mij is dat ik er energie van krijg."
Die energie komt voor een groot deel van de mensen aan zijn kraam. Wie elke week terugkomt, vertelt vanzelf ook hoe het thuis gaat. "Dan hoor je dat iemands man ziek is, en dan vraag je de week erna hoe het gaat." Zo bouw je een band op die veel verder gaat dan een zak sinaasappels. Klanten merken dat, en ze komen terug.
Dan is er het werk zelf. Marty loopt en sjouwt de hele dag, en dat houdt hem scherp, in zijn lijf en in zijn hoofd. Op maandag gaat hij naar de sportschool, daarnaast voetbalt hij nog (walking football, "geen Nederlands elftal", zegt hij lachend) en tennist hij. "Die vitaliteit komt ook door mijn werk." Hij weet ook hoe snel het kan omslaan. In zijn voetbalgroepje zijn dit jaar al drie mannen afgevallen. "Vandaag is het fantastisch, morgen kan het zo omslaan. Daarom ben ik heel dankbaar voor wat ik nog kan."
En dan zijn er zijn kinderen. Marty staat om half vier op en is om half twee thuis, en dan merkt hij echt dat hij tachtig is. "Ondanks dat voel ik me toch energiek." Dat komt door hoe het gaat met het bedrijf dat hij is begonnen. "Mijn kinderen doen het goed. Ze floreren. Ik ben blij dat ik nog van betekenis ben." Aan het eind van het jaar kijkt hij naar de cijfers. Het begon met aardappelen en de lijn loopt nog steeds omhoog.
Vrij zijn vindt Marty belangrijk. Maar vrijheid is voor hem meer dan thuis zijn:
"Als vrijheid alleen maar bestaat uit thuis op een stoel zitten en de krant lezen, dan geeft dat mij geen voldoening."
Dat hoor ik bij ZilverWerkt ook vaak. Mensen die hun hele leven hard hebben gewerkt, zien soms op tegen de dag dat ze niets meer hoeven. Ze zitten ineens de hele dag thuis, merken wat hun partner allemaal doet en gaan daar commentaar op leveren. Bij Marty thuis is het simpeler: als hij thuiskomt, vraagt zijn vrouw of hij een bakkie koffie wil en gaan ze lekker bijpraten. Anders zit je de hele dag met elkaar thuis. Veel doorwerkers kiezen daarom voor een paar dagen of uren per week: genoeg om iets te betekenen, genoeg om daarna met een lach weer thuis te komen.
Hoeveel AOW'ers werken nog?
Marty is geen uitzondering. In 2023 hadden volgens het CBS ongeveer 229.000 mensen tussen 67 en 90 jaar betaald werk, zo'n 8 procent van de AOW'ers. Bijna de helft werkt als zelfstandige, net als Marty, en de meesten in deeltijd.
Het geheim van een goede kraam: vers, kennis en klanten die terugkomen
Wat maakt een goede groenteman? Marty hoeft er niet lang over na te denken: de inkoop.
De familie Scholten koopt in op de veiling in Zaltbommel, via een commissionair die inkoopt op wat zij opgeven en tegen een prijs die zij bepalen. De teler brengt het 's ochtends, 's middags halen zij het op en de volgende dag ligt het op de kraam. "Een supermarkt heeft het eerst twee of drie dagen in een distributiecentrum staan", zegt Marty. "Dan is het alweer veel minder vers." Dat proef je.
Daarbij komt kennis, en die is nooit af. Welke rassen zijn er, wanneer groeit wat en waar? Is het hier winter, dan is het in het zuiden zomer en koop je daar in. Elke levering bekijkt Marty kritisch, want fruit blijft onvoorspelbaar. "Je hebt geen MRI-scan waar je in kunt kijken."
Het derde ingrediënt is hoe je met mensen omgaat. Zit er bij een klant een rotte sinaasappel tussen, dan wordt die zonder gedoe vergoed. Zijn advies aan de jongeren op de kraam: "Geef liever vier mee dan dat je er drie vergoedt." Zo houd je vaste klanten.
Kennis doorgeven aan de volgende generatie
Het mooiste aan het verhaal van Marty is misschien wel wat er om hem heen groeit. Zijn zoon kwam na de middelbare school bij hem werken. Zijn oudste dochter zat in het onderwijs en was het zat: de regels, de verplichtingen, al het gedoe eromheen. "Pap, kan ik niet bij jou komen werken? Echt lekker op de markt." Ze had al vaak meegeholpen, dus het was een logische stap.
Samen draaien zijn kinderen nu een groot deel van de zaak. Marty doet nog mee, vooral met de inkoop en de kwaliteitscheck, waar zijn ervaring het meest uitmaakt. En hij geeft door wat hij weet. Lagen er kleinere Comice-peren op de kraam, dan wees hij hen erop dat klanten liever grotere hebben. "Die kennis van de markt probeer je over te brengen. Ik doe dit al vanaf '72, die ervaring spoelt over."
Het mooie: hij kan weg als hij wil. "Als ik een keer een weekje weg wil, dan zorgen zij dat het geregeld is." Voor de rest is Marty eerste reserve als er iemand ziek is. Dat is een luxe die veel Hollandse groentezaken niet hebben: de eigenaar stopt op leeftijd en er is niemand om het over te nemen. Bij Scholten is het goed geregeld. Er werken vijf mensen, waaronder jongeren uit het dorp waar Marty zelf ook op de jeugdvereniging zat. Zij krijgen de kans om te groeien in het bedrijf.
Wat dit betekent voor organisaties die ervaren vakmensen zoeken
Organisaties zoeken met man en macht naar mensen met ervaring. Van een 22-jarige kun je geen twintig jaar ervaring verwachten, van iemand van 60 of 70 wel. En wie bewust kiest om door te werken, is gemotiveerd. Dat zie je in het werk, dag in dag uit.
Marty zegt het zo: "Als je mensen zoekt, en zeker mensen met ervaring die gemotiveerd zijn om binnen je bedrijf te willen werken, dan moet je daar absoluut gebruik van maken." Bij Scholten zie je hoe goed dat werkt: jonge mensen die kunnen groeien, naast iemand die weet hoe het vak in elkaar zit. Bij ZilverWerkt hoor ik vaak de twijfel: past iemand van die leeftijd nog in het team, en kan diegene het fysiek wel aan? Marty, die op zijn tachtigste om half vier opstaat, is het levende bewijs dat het wel kan.
Wat Marty mij leerde
Ik dacht lange tijd dat je blij moet zijn als je je pensioen haalt. Dan ben je klaar en kun je eindelijk genieten. Maar ook nu merk ik al dat ik in een vakantie niet de hele dag op mijn telefoon wil zitten. Ik wil iets doen. Marty liet me zien hoe dat er op je tachtigste uit kan zien: een wekker om half vier, een bakkie koffie om half twee en daartussen een dag die ertoe doet.
Marty en ik hebben iets gemeen: we zijn allebei ergens "ingerold". Hij in een leven op de markt, ik in ZilverWerkt. Ik ben me gaan verdiepen in wat we doen en vind het een mooie maatschappelijke toevoeging. Er zijn zoveel mensen met veel kennis die stoppen met werken, en die kennis is dan in één keer weg. Tegelijk zoeken organisaties met man en macht naar ervaring. Mijn ooms zijn in de zestig en voetballen nog steeds. Als ik zie hoeveel energie het Marty geeft, denk ik: dit is het beeld dat we meer moeten laten zien.
Bij ZilverWerkt geloven we dat er veel waarde zit in mensen als Marty. Zij hebben kennis, energie en een manier van werken die je niet uit een boek leert. Wie dat verliest, verliest meer dan een paar handen.
Dank, Marty, voor je tijd, je unieke verhalen en de koffie.
Zoek je ook een doorwerker die zelfstandig oppakt en de juiste keuzes maakt?
Wij koppelen doorwerkers aan organisaties die weten wat ervaring waard is.
Plan een kennismakingWil je zelf doorwerken?
Op een manier die past in jouw leven, in je eigen tempo en met werk dat bij je past.
Schrijf je in als ZilverWerker